Archief

Naverslag Symposium Handicap & Seksualiteit 24 oktober 2008.

Peter Vrehen opent de middag. Hij stelt zich voor aan de aanwezigen. Hij is de coördinator van het Servicepunt Gehandicapten Maastricht, werkzaam bij de gemeente Maastricht en gedetacheerd door Trajekt. Hij was samen met Wiel Buijs elf jaar geleden de initiatiefnemer van de stichting Handicap & Seksualiteit. George Bastings werd als spreekuurhouder aangetrokken; hij komt hierna aan het woord. Peter Vrehen loopt het dagprogramma met de aanwezigen door. Hij is verheugd dat Ellen Suykerbuyk en Selma van Diest bereid waren hun presentatie te geven voor het symposium van H&S. Hij heet ook de samenwerkingspartners SAR, SEB en Aditi vzw uit Belgie welkom. Zij zullen na de pauze uitleg geven over hun organisaties, en wat hun doelstellingen zijn. Tevens wijst hij op de stand van Lejon Troost-Vriens, de kunstenares die tekeningen heeft gemaakt voor de nieuwsbrieven en de website van H&S.

George Bastings neemt het woord. Hij is als voorzitter van H&S verheugd de aanwezigen te mogen verwelkomen op deze middag. Het afgelopen jaar is er veel gebeurd. De stichting moest afscheid nemen van haar oud-voorzitter seksuoloog Jan Jongerius. Bij Jan was helaas een tragische ziekte vastgesteld en hij is na een ziektebed overleden. George en de stichting hebben veel van hem geleerd en ze hopen in de geest van Jan verder te kunnen gaan. Daarnaast heeft de stichting mevrouw Leers, lid staten CDA, zeer erkentelijk. Zij heeft een enorme betekenis gehad voor de stichting het afgelopen jaar, omdat zij ons in contact heeft gebracht met de directeur van het CZ, dhr. Mike Leers, en de provincie Limburg. Zij hebben de stichting van de financiële afgrond gered. In 2009 zal er nog een conferentie georganiseerd worden onder leiding van Mike Leers. Een aantal belangrijke spelers in het zorgveld zullen hierbij aanwezig zijn. Het doel van deze conferentie is een beter gestructureerde financiering van H&S te realiseren. Als laatste wil George Bastings Miek Scheepers feliciteren met de geboorte van het Belgische zusje van H&S, Aditi vzw. De kracht van de stichting Handicap & Seksualiteit is de anonimiteit waarin de cliënten contact kunnen opnemen met de stichting, hetzij telefonisch, hetzij via e-mail. Men legt op deze manier contact met mensen die anders buiten de radar van de zorgverlener zouden blijven. Eenmaal bij H&S kun je ze helpen, of doorverwijzen naar de andere instanties. Het is belangrijk dat deze meerwaarde van H&S niet verloren gaat.

George vraagt nog twee mensen naar voren te komen: Fabiënne en Roland. Zij hebben dit jaar veel voor de stichting betekend. Er wordt hun een fles wijn namens het bestuur aangeboden.

Namens het bestuur krijgt spreekuurhouder en voorzitter George Bastings op zijn beurt ook een fles wijn aangeboden voor al het goede werk dat hij heeft gedaan.


Ellen Suykerbuyk neemt het woord. Zij geeft trainingen aan lichamelijk en geestelijk gehandicapten middels het Seksuologisch Advies Bureau Ellen Suykerbuyk (www.ellen-suykerbuyk.nl). Daarnaast heeft zij een boek geschreven met Erik Bosch (“Seksuele voorlichting aan mensen met een verstandelijke handicap”). Vanmiddag geeft zij een presentatie over hoe de problemen in de zorg met betrekking tot gehandicapten en seksualiteit aangepakt moeten worden. De kern van de zaak is volgens haar een “respectvolle bejegening”. Dit komt er op neer dat men via een aantal stappen de seksualiteitsproblemen moet benaderen. De eerste stap is het vormen van een juiste visie, dat wil zeggen een goede kijk op en aanpak van problematiek. De tweede stap die daarna volgt is het verkrijgen van een daarbij passende attitude, een probleemoplossende houding. Ten slotte dient men middels kritische zelfreflexie het eigen gedrag de analyseren. Heeft men juist gehandeld om de vraag of het probleem te beantwoorden? Zij gebruikt hierbij de hermeneutische cirkel om de casussen de verduidelijken. Het gaat erom dat helder wordt dat er twee “kanten” aan een casus zitten. Er is het “gedrag” van de cliënt (de buitenkant) die symptomatisch is voor wat er daadwerkelijk aan de hand is. Dit is dan de “betekenis van het gedrag”, ofwel de binnenkant. Op deze manier kun je heel veel problemen op een makkelijke en efficiënte manier ondermijnen. Het gaat vaak om problemen die lang aanslepen en niet goed opgelost worden, omdat men vaak de onderliggende problematiek niet goed in kaart heeft gebracht. Hier ondervindt zowel de cliënt als het zorgveld dan vaak problemen van (bijvoorbeeld ongewenste seksuele intimiteiten). Ellen Suykerbuyk geeft een aantal voorbeelden. Zij kent een voorbeeld van een jongeman die zijn geslachtsdelen leek te strelen. Men dacht dat de jongen wou masturberen, maar in werkelijkheid was hier helemaal geen sprake van. De jongen had slechts last van zijn zitpositie, waardoor hij bekneld in zijn stoel zat. Deze problemen komen vaak voor bij mensen die een ziekte hebben waarbij men vergrote geslachtsdelen heeft. Ook de verkenning van het eigen lichaam in de pubertijd kan vaak complicaties veroorzaken. In de zorg wordt hier soms op gereageerd door libido remmende middelen voor te schrijven terwijl men met hulp op maat via de hermeneutische cirkel dit soort misstanden kan voorkomen.

Selma van Diest is de volgende spreekster. Zij is GZ-psycholoog en seksuoloog bij de NVVS in opdracht van het Maaslandziekenhuis te Sittard. Zij geeft vanmiddag een diapresentatie over wat men zoal in de zorg tegenkomt en hoe daarmee om te gaan. Het gaat bij de term seksualiteit om een aantal onderverdelingen. Het betreft altijd een complex van gevoelens, emoties en gedragingen. Deze kunnen echter betrekking hebben op de persoon zelf of op een ander. Persoonlijke voorkeur en ervaring van genot en plezier is hierbij bepalend. In de grond wordt de seksualiteit van de gehandicapte gevormd door drie factoren: lichamelijke (invloed van de handicap), psychologische (eigen seksualiteit en seksualiteit met een ander) en sociale factoren (de invloed van de buitenwereld op de handicap en de seksualiteit met een ander). De problemen komen voor in de verschillende fasen van seksuele reactie: de zin, de opwinding, het orgasme en de pijn. Dit kunnen kortdurende of langdurende problemen zijn, van ernstige of minder ernstige aard. Ze kunnen ook hier weer voorkomen in de seksualiteit met zichzelf of een ander. Als een cliënt problemen ervaart in zijn of haar seksualiteit zijn er tegenwoordig legio wegen naar het vinden van een oplossing. Selma geeft hier een aantal voorbeelden van: via boeken of voorlichting, organisaties als De Schildpad, het internet, de eigen huisarts, uroloog of gynaecoloog (via verwijzing), en seksuologen, hetzij via e-mail of persoonlijk contact. In Zuid- en Midden-Limburg is een Regionaal Centrum Seksuologie opgericht. Dit is een bundelend orgaan dat een samenwerkingsverband stimuleert tussen de seksuologen in de regio. Dit is om deskundigheidsbevordering te creëren. De seksuologische hulp in zijn geheel aan cliënten dient uit een aantal componenten te bestaan. Het gaat hier om: voorlichting, het uitzoeken van de ontstaansfactoren en de in stand houdende factoren en het daarmee samenhangende zoeken naar een oplossing. Ook oefeningen, gesprekken en/of hulpmiddelen kunnen een onderdeel uitmaken van de therapie.

Na dit onderdeel is een pauze ingelast. De dagvoorzitter dhr. Vrehen opent wederom na deze korte onderbreking. Hij spreekt zijn vreugde uit over het feit dat er in de pauze veel contacten werden gelegd en ideeën werden uitgewisseld. Hij introduceert hierna de volgende sprekers, die namens hun stichting het een en ander komen vertellen.

Rene Vercouten is de voorzitter en oprichter van de stichting SAR. Hij neemt de aanwezigen mee op een reis door de tijd. Rond 1980 kwam hij op het idee om een stichting op te richten door misstanden in de prostitutie. Er waren destijds een aantal gehandicapten die hij kende die door prostituees waren beroofd. In oktober 1982 werd de organisatie gepromoot door een documentaire van de KRO van Ad Langebent en Willibrord Frequin. In 1988 werd nogmaals op de tv aandacht aan het onderwerp besteed middels een interview met een van de dienstverleensters in het programma van Sonja Barend. Sinds 1989 worden ook verstandelijk gehandicapten geholpen door de SAR. Een jaar later werden er voor het eerst pogingen gedaan om de dienstverlening vergoed te krijgen. Dit is bij een aantal mensen ook gelukt via de bijzondere bijstand. In maart 2007 komt de hulpverlening groot in het nieuws als er in een krant in Italië een artikel verschijnt over de SAR. Sinds 20 jaar geeft de SAR ook voorlichting via een maatschappelijk werkster. Op 2 november 2007 bestaat de SAR 25 jaar. In datzelfde jaar geeft het Vaticaan haar goedkeuring over de stichting.

Aangezien de spreker van ISISZ wegens een sportongeluk niet aanwezig kan zijn, neemt Ellen Suykerbuyk het woord. Zij vertelt het een en ander over de stichting Leren is Leuk, die ongeveer dezelfde doelstellingen heeft als ISISZ. De stichting organiseert interactieve congressen, (weerbaarheids)trainingen en seksuele voorlichting en vorming. Tijdens de congressen die georganiseerd worden, moet de doelgroep zelf veel van de activiteiten voorbereiden en uitvoeren. Dit gebeurt dan met bijvoorbeeld workshops. Hieruit blijkt vaak het kennisgebrek wat er bestaat onder de mensen; eenvoudige dingen die voor hen onbekend zijn. De aanpak van die middagen is wel vanuit een positief oogpunt. Zaken als misbruik komen wel eens aan de orde, maar daar wordt dan met de cliënt in een persoonlijk onderhoud dieper op ingegaan.

Piet de Zwart van de SEB is de volgende spreker. Hij komt uitleg geven over de SEB, Sociaal Erotische Bemiddeling. Dit is een onderdeel van Pameijer, een netwerk van ondersteuning van mensen en hun sociale leefomgeving. Als een cliënt bij SEB komt voor bemiddeling gaat Piet de Zwart eerst een verkennend gesprek aan. Dit duurt meestal een uur en hij vormt zich gedurende het gesprek een beeld van de cliënt en wie het beste bij hem/haar zou passen. Met de sekswerker wordt dan een “menu” afgesproken. Er gelden enkele belangrijke regels bij de erotische bemiddeling namelijk: safe seks, wederzijds respect en hygiëne. Een beperking voor de cliënt is vaak de afstand die iemand moet afleggen, aangezien dit de kosten vergroot. Soms wordt er ook met Flekszorg bemiddeld en er is ook contact met een club in Rotterdam. Het valt op dat de hulpvraag van de cliënt vaak tekort schiet. Mensen zijn ook niet op de hoogte van wat wel en niet mogelijk is.

Stichting De Schildpad heeft ook veel cliënten uit België. Mede daardoor zijn er in de loop van de tijd goede contacten ontstaan. Een van de contacten die H&S heeft in België is met het initiatief van Miek Scheepers dat onlangs van de grond is gekomen in België. Miek Scheepers vertelt dat de organisatie de naam “Aditi vzw (Seksualiteit en Handicap)” heeft meegekregen. Vanaf 2009 zal de organisatie officieel in de lucht gaan. De doelstelling is dat het een centrum voor advies, informatie en ondersteuning wordt. De praktische dienstverlening ligt in België nog wat moeilijk omdat dit nog wordt gezien als prostitutie. Vanwege het VN-verdrag van New York houdt België de legalisering van prostitutie in België tegen. Door het huidige politieke klimaat is het moeilijk om hier verandering in te brengen. In de toekomst wordt gekeken naar mogelijkheden om hier een mouw aan te passen. Aditi vzw en De Schildpad hebben elkaar toegezegd in de toekomst nog verder met elkaar samen te werken. De Schildpad wil hun ervaring en kennis gebruiken om het Belgische initiatief verder te helpen.

Na deze gastsprekers wordt er een forumdiscussie gehouden waarin de mensen in de zaal vragen kunnen stellen aan de sprekers. De aftrap wordt gedaan door een bestuurslid van de NVVS. Hij spreekt zijn waardering uit over initiatieven zoals die vandaag de revue zijn gepasseerd. Hij legt uit dat er bij doven en slechthorenden veel problemen zijn op het gebied van intimiteit en seksualiteit. Hij vindt dat daar te weinig aandacht voor is. Saskia van Swaay, voorzitter van het PGBM, vraagt of er ook materiaal is uitgebracht voor mensen met een visuele beperking. Dat is inderdaad het geval. Visio heeft twee boekjes over het onderwerp uitgegeven. Miek Scheepers vindt dat de seksuele vorming bij mensen met een visuele handicap al moet beginnen in de kleuterfase. Rene Vercouten van de SAR zegt dat hij ongeveer veertig mensen met een visuele handicap in het bestand heeft. Vroeger werd voor de voorlichting gebruikt gemaakt van levende modellen, tegenwoordig zijn dat poppen. Er komt een vraag uit het publiek over de kosten van de dienstverlening. Hoe is dit geregeld? Is er een tegemoetkoming? Via de AWBZ kan in sommige gevallen vergoeding worden gegeven. Dit is wel inkomengerelateerde en men moet een keuring krijgen. Ook geeft iemand de suggestie dat dienstverleners uit Nederland naar België zouden kunnen gaan. Miek Scheepers neemt dit idee mee. Hoeveel dienstverleners worden er eigenlijk ingezet bij de Schildpad? Op een hoeveelheid van 500 tot 700 vragen over 2008 zijn achttien mensen verwezen naar een praktisch dienstverleenster. Naar mannelijke dienstverleners is iets minder vraag, maar bijvoorbeeld bij de SAR zijn toch nog vijf mannelijke dienstverleners, twee heteromannen, een biseksueel en twee homo’s.
Een aantal mensen wordt naar aanleiding van hun vraag verwezen naar een van de deskundigen die aanwezig zijn.

Na dit laatste onderdeel sluit de dagvoorzitter Peter Vrehen de middag. Hij vindt de middag geslaagd en bedankt iedereen hartelijk voor zijn of haar aanwezigheid. Hij vraagt iedereen nog even te blijven om onder het genot van een drankje na te praten.

Roland Elie
Stichting Handicap & Seksualiteit

Breng mij naar boven